Τι σημαίνει τοξίκωση;
Τοξίκωση (ή δηλητηρίαση) ονομάζεται η κατάσταση κατά την οποία ο οργανισμός εκτίθεται σε μια χημική ουσία που επηρεάζει δυσμενώς τη λειτουργία του. Στο σκύλο, η έκθεση αυτή μπορεί να προκύψει από την κατανάλωση ή την επαφή με πληθώρα ουσιών, οι οποίες ταξινομούνται σε τρεις κύριες κατηγορίες:
- Τροφικές: Δεν είναι όλα τα τρόφιμα ανθρώπινης κατανάλωσης ασφαλή για τους σκύλους.
- Φαρμακευτικές: Η χορήγηση φαρμάκων χωρίς την έγκριση κτηνιάτρου είναι επικίνδυνη.
- Χημικές: Ακόμα και τα απλά καθαριστικά του σπιτιού, μπορούν προκαλέσουν δηλητηρίαση.
Η κλινική εικόνα μιας τοξίκωσης ποικίλλει σημαντικά. Τα συμπτώματα μπορεί να ξεκινήσουν από μια ήπια γαστρεντερίτιδα (εμετός, διάρροια) και να φτάσουν μέχρι την αιμορραγική διάθεση, την οργανική ανεπάρκεια ή ακόμη και τον θάνατο. Ενώ πολλές από αυτές μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά με την κατάλληλη υποστηρικτική αγωγή ή -αν υπάρχουν- αντίδοτα, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε πως υπάρχουν σοβαρές τοξικώσεις, που ειδικά αν δεν τις αντιληφθούμε άμεσα, ενέχουν καταστροφικές συνέπειες για τον οργανισμό.
Για τους παραπάνω λόγους, κάθε κηδεμόνας σκύλου οφείλει να γνωρίζει ποιες από τις ουσίες που βρίσκονται στην καθημερινότητα μας είναι επικίνδυνες, όπως και να λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα προφύλαξης, περιορίζοντας την πρόσβαση του ζώου σε αυτές.
Συχνότερες τροφικές τοξικώσεις:
Η εικόνα ενός σκύλου που μας κοιτάζει με «παραπονεμένα» μάτια την ώρα που τρώμε είναι γνώριμη σε κάθε κηδεμόνα. Ιδιαίτερα τα κουτάβια ή οι σκύλοι που έχουν μάθει να μοιράζονται το γεύμα των ιδιοκτητών τους, αναπτύσσουν μια έντονη επιμονή για το φαγητό «από το τραπέζι». Ωστόσο, αυτό που συχνά θεωρείται μια αθώα επιβράβευση μπορεί να κρύβει σοβαρούς κινδύνους.
Πολλές τροφές που αποτελούν βάση της ανθρώπινης διατροφής, για τον σκύλο είναι εξαιρετικά τοξικές. Εάν έχετε οποιαδήποτε απορία για το ποιες ανθρώπινες τροφές επιτρέπεται ή όχι ο σκύλος σας να καταναλώνει, επικοινωνήστε με το προσωπικό της Athens Vet Clinic, για να λάβετε όλες τις οδηγίες για μια ασφαλή και ισορροπημένη δίαιτα.
ΣΟΚΟΛΑΤΑ
Η σοκολάτα περιέχει θεοβρωμίνη, μια ουσία της κατηγορίας των μεθυλοξανθίνων την οποία οι σκύλοι μεταβολίζουν πολύ αργά, με αποτέλεσμα να συσσωρεύεται και να προκαλεί τοξίκωση στον οργανισμό.
Όσο περισσότερο κακάο περιέχει μια σοκολάτα, τόσο πιο επικίνδυνη είναι – Η μαύρη σοκολάτα δηλαδή ενέχει μεγαλύτερο κίνδυνο από τη λευκή. Όσον αφορά την ποσότητα που απαιτείται για την εμφάνιση τοξίκωσης, ποικίλλει ανάλογα με το μέγεθος του ζώου που την καταναλώνει. Σε ένα τσιουαουά, ένα μόνο κομμάτι μαύρης σοκολάτας μπορεί να προκαλέσει πρόβλημα.
Τα συμπτώματα εμφανίζονται μερικές ώρες μετά και παρουσιάζουν παρόμοια εικόνα με την κατανάλωση μεγάλης ποσότητας καφεΐνης: Υπερδιέγερση, έντονη ταχυκαρδία που μπορεί να συνοδεύεται από αρρυθμίες και έντονη διούρηση που οδηγεί σε αφυδάτωση. Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να εκδηλωθούν και επιληπτικές κρίσεις.
ΣΤΑΦΙΔΕΣ
Τα σταφύλια και οι σταφίδες περιέχουν μια άγνωστη μέχρι στιγμής τοξική ουσία, την οποία οι σκύλοι αδυνατούν να μεταβολίσουν. Ενώ οι έρευνες δεν έχουν αποσαφηνίσει πλήρως την πηγή της τοξίκωσης, πιθανολογείται πως οφείλεται στην σύσταση του καρπού (Μονοσακχαρίτες, τανίνες, τρυγικό οξύ και φλαβονοειδή)
Οι σταφίδες, επειδή είναι αποξηραμένες και πιο συμπυκνωμένες, ενέχουν ακόμα μεγαλύτερο κίνδυνο από τα φρέσκα σταφύλια. Η ποσότητα που απαιτείται για την εμφάνιση τοξίκωσης είναι απρόβλεπτη και δεν εξαρτάται πάντα από το μέγεθος του ζώου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμα και 2-3 ρώγες σταφυλιού μπορεί να αποβούν μοιραίες για έναν σκύλο, ανεξάρτητα από το αν είναι μεγαλόσωμος ή μικρόσωμος.
Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως εντός 24 ωρών και περιλαμβάνουν εμετό, διάρροια, λήθαργο και ανορεξία. Η πιο σοβαρή συνέπεια, ωστόσο, είναι η οξεία νεφρική ανεπάρκεια, η οποία εκδηλώνεται με μειωμένη ή καθόλου παραγωγή ούρων και μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη βλάβη των νεφρών.
ΚΡΕΜΜΥΔΙ ΚΑΙ ΣΚΟΡΔΟ
Το κρεμμύδι και το σκόρδο περιέχουν μια ομάδα τοξικών ουσιών που ονομάζονται οργανοσουλφοξείδια. Οι ουσίες αυτές προκαλούν οξειδωτική βλάβη και συνεπάγουσα καταστροφή των ερυθρών αιμοσφαιρίων του αίματος.
Όλα τα φυτά της οικογένειας των κρεμμυδιών (Allium), όπως το πράσο και το σχοινόπρασο, είναι επικίνδυνα, ωστόσο το σκόρδο θεωρείται ακόμα πιο τοξικό και από το κρεμμύδι. Η τοξικότητα δεν μειώνεται με το μαγείρεμα, ενώ οι αποξηραμένες τους μορφές είναι ακόμα πιο επικίνδυνες. Για την εμφάνιση της τοξίκωσης απαιτείται κατανάλωση μεγάλης ποσότητας, ή συσσωρευτική κατανάλωση μικρών ποσοτήτων για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Τα συμπτώματα συνήθως αργούν να εκδηλωθούν (3-5 ημέρες μετά την κατανάλωση) και οφείλονται στην εκτεταμένη αιμολυτική αναιμία. περιλαμβάνουν λήθαργο, ωχρά ούλα, αυξημένο καρδιακό ρυθμό και δύσπνοια.
ΞΥΛΙΤΟΛΗ
Η ξυλιτόλη είναι ένα γλυκαντικό που χρησιμοποιείται ευρέως ως υποκατάστατο της ζάχαρης σε προϊόντα όπως οι τσίχλες, οι καραμέλες και οι οδοντόκρεμες. Στον σκύλο, η ξυλιτόλη προκαλεί ακαριαία και μαζική απελευθέρωση ινσουλίνης από το πάγκρεας, οδηγώντας σε υπογλυκαιμία που συχνά αποβαίνει μοιραία.
Η επικινδυνότητα της ξυλιτόλης είναι εξαιρετικά υψηλή και θεωρείται ίσως η πιο επικίνδυνη τροφική δηλητηρίαση του σκύλου. Ακόμη και μια πολύ μικρή ποσότητα (πχ. 1-2 τσίχλες σε έναν μικρόσωμο σκύλο) αρκεί για να προκαλέσει τοξίκωση.
Τα συμπτώματα εμφανίζονται πολύ γρήγορα, συνήθως εντός 30 έως 60 λεπτών από την κατάποση. Η κλινική εικόνα περιλαμβάνει εμετό, έντονο λήθαργο, αταξία, τρέμουλο και, σε σοβαρές περιπτώσεις, επιληπτικές κρίσεις ή κώμα. Έχουν αναφερθεί και περιστατικά ηπατικής ανεπάρκειας σε κατανάλωση μεγάλης ποσότητας.
Συχνότερες φαρμακευτικές τοξικώσεις:
Πολλές φορές, όταν παρατηρούμε πως ο τετράποδος φίλος μας αισθάνεται δυσφορία ή πόνο, είναι ιδιαίτερα δελεαστικό να προσπαθήσουμε να τον βοηθήσουμε χορηγώντας ένα ανθρώπινο φάρμακο που είχε βοηθήσει εμάς στο παρελθόν. Ωστόσο, η φυσιολογία του σκύλου διαφέρει αρκετά από αυτή του ανθρώπου, καθιστώντας φάρμακα και δόσεις που είναι αποδεκτές για εμάς, εξαιρετικά επικίνδυνες για εκείνους.
Αν έχετε την υποψία πως ο σκύλος σας πονάει ή παρουσιάζει οποιοδήποτε άλλο ανησυχητικό σύμπτωμα, ΜΗΝ αποπειραθείτε να τον θεραπεύσετε μόνοι σας. Στη Athens Vet Clinic, οι έμπειροι κτηνίατροί μας θα σας καθοδηγήσουν τόσο στη σωστή φαρμακευτική αγωγή όσο και στην εντόπιση της εστίας της δυσφορίας, για τη ριζική και ασφαλή αντιμετώπισή της.
ΜΗ ΣΤΕΡΟΕΙΔΗ ΑΝΤΙΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ:
Τα ΜΣΑΦ (ιβουπροφαίνη, ναπροξένη, ασπιρίνη κα.) είναι φάρμακα που χρησιμοποιούνται ευρέως από τους ανθρώπους για την αντιμετώπιση του πόνου και της φλεγμονής. Ο σκύλος όμως έχει μεγάλη ευαισθησία στη δράση των ανθρώπινων ΜΣΑΦ, με αποτέλεσμα την πρόκληση σοβαρών παρενεργειών ακόμη και σε μικρές δόσεις.
Η τοξικότητα των ΜΣΑΦ οφείλεται στην αναστολή των ενζύμων που προστατεύουν τον βλεννογόνο του στομάχου και διασφαλίζουν τη σωστή αιμάτωση των νεφρών. Ενώ υπάρχουν κτηνιατρικά ΜΣΑΦ που στην σωστή δοσολογία είναι ωφέλιμα για τους σκύλους, η χρήση τους θα πρέπει ΠΑΝΤΑ να γίνεται με τη συμβουλή κτηνιάτρου.
Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν μέσα σε λίγες ώρες και περιλαμβάνουν εμετό και διάρροια (συνήθως με αίμα λόγω γαστρικού έλκους), ανορεξία και κοιλιακό πόνο. Σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να προκύψει οξεία νεφρική ανεπάρκεια, η οποία είναι επικίνδυνη για τη ζωή.
ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΜΕΝΑ ΦΑΡΜΑΚΑ ΑΝΘΡΩΠΩΝ:
Όταν ένας άνθρωπος στο σπίτι λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή, ο κίνδυνος τυχαίας κατανάλωσης από τα κατοικίδια είναι διαρκής. Παρόλο που ορισμένες δραστικές ουσίες χρησιμοποιούνται και στην κτηνιατρική, οι δόσεις διαφέρουν σημαντικά και τα ανθρώπινα σκευάσματα μπορεί να περιέχουν τοξικά έκδοχα (όπως η ξυλιτόλη). Αν υποπτεύεστε ότι ο σκύλος σας κατανάλωσε κάποιο φάρμακο, επικοινωνήστε αμέσως με το προσωπικό της Athens Vet Clinic έχοντας διαθέσιμη τη συσκευασία, ώστε να προσδιοριστεί η ακριβής δόση και η επικινδυνότητα.
Συχνότερες χημικές τοξικώσεις:
Όπως ακριβώς συμβαίνει σε ένα σπίτι με μικρά παιδιά, έτσι και με τα κατοικίδια ζώα, η ασφαλής φύλαξη των χημικών καθαριστικών, των εντομοκτόνων και των λιπασμάτων είναι ζωτικής σημασίας. Οι ουσίες αυτές, μπορεί να αποβούν εξαιρετικά τοξικές αν καταποθούν, άλλα και να προκαλέσουν ερεθισμό αν εισπνευστούν ή έρθουν σε επαφή με το δέρμα και τα πέλματα του σκύλου.
Αν υποψιάζεστε πως ο σκύλος σας έχει έρθει σε επαφή με οποιαδήποτε επικίνδυνη ουσία, ή αναρωτιέστε με ποιο τρόπο μπορείτε να χρησιμοποιείτε τα χημικά καθημερινής χρήσης, εξασφαλίζοντας παράλληλα την υγεία του κατοικίδιου σας, επικοινωνήστε με τους κτηνιάτρους της Athens Vet Clinic για ενδελεχείς οδηγίες πρόληψης και αξιολόγησης του κινδύνου.
ΧΗΜΙΚΑ ΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΑ
Τα οικιακά καθαριστικά, όπως τα σαπούνια, η χλωρίνη και τα αποφρακτικά σωλήνων, αποτελούν μέρος της καθημερινότητάς μας για την υγιεινή του σπιτιού. Η κατάποση ή επαφή με την συμπυκνωμένη μορφή των προϊόντων αυτών οδηγεί σε «καυστικές» αλλοιώσεις.
Η τοξικότητα αυτών των ουσιών οφείλεται στην εξαιρετικά υψηλή οξύτητα ή αλκαλικότητά τους η οποία προκαλεί άμεση μετουσίωση των πρωτεϊνών των ιστών. Σε αντίθεση με άλλες τοξίνες που απορροφώνται στο αίμα, τα καθαριστικά δρουν τοπικά προκαλώντας σοβαρά χημικά εγκαύματα και νέκρωση στους βλεννογόνους του στόματος, του οισοφάγου και του στομάχου.
Τα σημάδια είναι συνήθως άμεσα και περιλαμβάνουν έντονη σιελόρροια, ερυθρότητα στους ιστούς που ήρθαν σε επαφή, δυσκολία στην κατάποση και εμετό. Σε σοβαρές περιπτώσεις, η διάβρωση μπορεί να προχωρήσει σε διάτρηση του οισοφάγου ή του στομάχου, προκαλώντας εσωτερική μόλυνση και απειλώντας άμεσα τη ζωή του ζώου.
ΠΟΝΤΙΚΟΦΑΡΜΑΚΑ
Τα ποντικοφάρμακα χρησιμοποιούνται ευρέως σε αποθήκες, κήπους και γκαράζ για τον έλεγχο των τρωκτικών. Η κατανάλωση άπο σκύλους είναι συχνή επειδή παρασκευάζονται με ελκυστικά αρώματα και γεύσεις που παραπλανούν τα ζώα, οδηγώντας τα στην κατανάλωση μεγάλης ποσότητας χωρίς δισταγμό.
Τα περισσότερα σκευάσματα (πχ. τρωκτικοκτόνα βαρφαρίνης) περιέχουν αντιπηκτικές ουσίες που αναστέλλουν τη δράση της βιταμίνης Κ, η οποία είναι απαραίτητη για τη σύνθεση των παραγόντων πήξης του αίματος. Αυτό έχει ώς αποτέλεσμα την αδυναμία δευτερογενούς αιμόστασης: Ο οργανισμός δηλαδή δεν μπορεί να σταθεροποιήσει τους θρόμβους του, με αποτέλεσμα να προκύπτουν ακατάσχετες αιμορραγίες.
Τα συμπτώματα καθυστερούν να εμφανιστούν (έως και 5 ημέρες μετά την κατάποση). Ανάλογα το βαθμό των αλλοιώσεων, περιλαμβάνουν έντονο λήθαργο, ωχρά ούλα, δύσπνοια (λόγω αίματος στους πνεύμονες), ρινορραγία ή παρουσία αίματος στα κόπρανα και τα ούρα. Χωρίς την έγκαιρη χορήγηση του αντιδότου, ακολουθεί θανατηφόρα εσωτερική αιμορραγία.
ΑΝΤΙΨΥΚΤΙΚΟ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ
Το αντιψυκτικό που χρησιμοποιείται στα ψυγεία των αυτοκινήτων περιέχει αιθυλενική γλυκόλη. Λόγω της γλυκιάς της γεύσης, οι σκύλοι την καταναλώνουν με ευχαρίστηση αν τη βρουν σε διαρροές ή αποθήκες, ενώ ακόμη και μια πολύ μικρή ποσότητα αρκεί για να προκαλέσει μοιραία βλάβη.
Όταν απορροφηθεί η αιθυλενική γλυκόλη άπο τον οργανισμό, μεταφέρεται στο ήπαρ όπου επεξεργάζεται και μετατρέπεται σε νέες ουσίες. Αυτά τα μεταβολικά προϊόντα προκαλούν σοβαρή οξέωση στο αίμα και σχηματίζουν κρυστάλλους οξαλικού ασβεστίου μέσα στα νεφρικά σωληνάρια, «φράζοντας» τα και καταστρέφοντας ραγδαία τη νεφρική λειτουργία.
Η δηλητηρίαση εξελίσσεται σε στάδια. Τις πρώτες ώρες, ο σκύλος έχει αστάθεια, εμετό και αυξημένη δίψα. Στη συνέχεια, μπορεί να υπάρξει μια φαινομενική βελτίωση, η οποία όμως ακολουθείται (εντός 1-3 ημερών) από οξεία νεφρική ανεπάρκεια (που οδηγεί σε ανουρία). Αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, μπορεί να προκαλέσει μόνιμες, επικίνδυνες βλάβες στον οργανισμό.
Βιβλιογραφία:
- Ettinger, S.J., Feldman, E.C. and Cote, E. (2017). Textbook of Veterinary Internal Medicine. 8th Edition. Elsevier.
- Gupta, R.C. (2018). Veterinary Toxicology: Basic and Clinical Principles. 3rd Edition. Academic Press
- Osweiler, G.D., Hovda, L.R., Brutlag, A.G. and Lee, J.A. (2011). Blackwell’s Five-Minute Veterinary Consult Clinical Companion: Small Animal Toxicology. Wiley-Blackwell.
- Peterson, M.E. and Talcott, P.A. (2013). Small Animal Toxicology. 3rd Edition. Saunders.
- Campbell, A. and Chapman, M. (2000). Handbook of Poisoning in Dogs and Cats. Blackwell Science.
- Nelson, R.W. and Couto, C.G. (2019). Small Animal Internal Medicine. 6th Edition. Elsevier.
- Plumb, D.C. (2018). Plumb’s Veterinary Drug Handbook. 9th Edition. Wiley-Blackwell.
- Wismer, T. and Means, C. (2018). Toxicology of Household Cleaning Products. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice. Elsevier.
